Mục lục bài viết
Nằm trong quần thể di tích ấp Thái Hà, lăng Hoàng Trọng Phu và hệ thống am đá là những công trình kiến trúc bằng đá cẩm thạch trắng cực kỳ hiếm hoi tại Việt Nam. Đây không chỉ là nơi an nghỉ của một vị quan đầu triều thời Nguyễn mà còn là kiệt tác nghệ thuật điêu khắc đá, thể hiện sự giao thoa độc đáo giữa kiến trúc Á Đông và phương Tây cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.
1. Vị trí và thông tin tham quan cụm di tích đá
Khu lăng mộ nằm sâu trong ngõ phố Tây Sơn, giữa khu dân cư đông đúc của quận Đống Đa.
- Địa chỉ: Ngõ 252 phố Tây Sơn, phường Trung Liệt, quận Đống Đa, Hà Nội.
- Đặc điểm: Di tích nằm đối xứng với lăng Hoàng Cao Khải qua hồ Bán Nguyệt, tạo nên một chỉnh thể kiến trúc quy mô của ấp Thái Hà xưa.
- Xếp hạng: Di tích lịch sử – văn hóa cấp Quốc gia từ năm 1962.
2. Thân thế vị chủ nhân: Tổng đốc Hoàng Trọng Phu
Hoàng Trọng Phu (1872 – 1946) là con trai thứ của kinh lược sứ Hoàng Cao Khải. Ông từng giữ chức Tổng đốc tỉnh Hà Đông trong nhiều năm. Với học vấn uyên thâm và tầm ảnh hưởng lớn lúc bấy giờ, ông đã cho xây dựng khu lăng mộ của mình bằng những chất liệu bền vững và quý hiếm nhất, đặc biệt là đá cẩm thạch trắng từ Ngũ Hành Sơn và Thanh Hóa.
3. Kiến trúc Am Đá và kỹ thuật điêu khắc tinh xảo
Điểm làm nên giá trị vượt thời gian của di tích này chính là sự đồ sộ và tỉ mỉ trong từng chi tiết đá:
- Cấu trúc Am đá: Được xây dựng hoàn toàn bằng đá khối ghép lại với nhau bằng mộng gỗ nhưng cực kỳ khít. Mái đá được tạc theo kiểu chồng diêm với những đầu đao cong vút như gỗ thật.
- Nghệ thuật chạm khắc: Các vách đá, cột trụ được chạm nổi hình hoa sen, mây vờn, rồng phượng và các tích cổ. Sự kết hợp giữa nét thanh mảnh của văn hóa Việt và vẻ bề thế của kiến trúc Pháp tạo nên một phong cách riêng biệt.
- Hàng võ sĩ đá: Phía trước lăng mộ là hệ thống tượng người và thú bằng đá (võ sĩ gác cổng, voi, ngựa) đứng chầu, tạo nên không khí uy nghiêm và huyền bí cho khu di tích.
4. Hiện trạng và nỗ lực bảo tồn di sản
Dù được công nhận là di tích quốc gia từ rất sớm, lăng Hoàng Trọng Phu hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức:
- Sự xâm lấn: Qua hàng chục năm, các hộ dân đã xây dựng nhà cửa sát mép di tích, khiến không gian nguyên bản bị thu hẹp đáng kể.
- Dấu ấn thời gian: Các khối đá cẩm thạch trắng đã chuyển màu rêu phong, tạo nên vẻ đẹp trầm mặc nhưng cũng đòi hỏi các biện pháp tu bổ chuyên sâu để không làm mất đi các họa tiết tinh vi.
5. Kinh nghiệm khi ghé thăm lăng Hoàng Trọng Phu
- Đường đi: Bạn nên gửi xe tại khu vực bãi xe công cộng gần ngõ 252 Tây Sơn hoặc công viên Gò Đống Đa rồi đi bộ vào. Cảm giác khám phá các công trình đá khổng lồ ẩn hiện sau những căn nhà nhỏ là một trải nghiệm rất thú vị.
- Quan sát: Hãy chú ý các đường diềm và hoa văn phía dưới chân cột đá, đó là nơi tập trung những kỹ thuật điêu khắc thủ công đạt đến trình độ thượng thừa của nghệ nhân xưa.
- Kết hợp: Đừng quên tham quan cả [Lăng Hoàng Cao Khải](https://vnexpress.net) và [Hồ Bán Nguyệt](https://hanoimoi.vn) ngay sát cạnh để thấy được toàn cảnh quy mô của ấp Thái Hà cổ.
Lời kết: Lăng Hoàng Trọng Phu và am đá là chứng tích về một giai đoạn lịch sử đặc biệt của Hà Nội. Việc chiêm ngưỡng những tác phẩm đá kỳ vĩ này sẽ giúp bạn hiểu thêm về bàn tay khéo léo của người thợ Việt xưa và giá trị văn hóa độc đáo của quận Đống Đa.